BABAK 1 lan 3 : PANDHU SWARGA (BIMA BEKTI WONG TUWA)

PARAGA PANDHU SWARGA

(BIMA BEKTI WONG TUWA) 

BABAK 1 lan 3

Dewi Kunthi :

1. Watak/Karakter Dewi Kunthi (Kepribadian)

• Welas Asih lan Tresna (Penyayang): Dewi Kunthi nduweni rasa welas asih kang gedhe, ora mung marang anak-anake dhewe (Yudhistira, Bima, Arjuna), nanging uga marang Nakula lan Sadewa (anak tirine).
• Sabar lan Teguh (Sabar lan Teguh): Dheweke sabar banget ngadhepi pacoban urip, kalebu nalika kudu nilarake Karna lan nalika Pandhawa ngalami urip susah.
• Setya lan Setia (Setia): Setia marang garwane, Prabu Pandu, lan setya ngancani Pandhawa ing kahanan apa wae.
• Wicaksana lan Wingit (Bijaksana): Seneng ngolah batin, tekun tapa, lan nduweni kawruh spiritual kang dhuwur.
• Rakyat Sentris: Kanthi tresna asih, dheweke asring mbantu rakyat cilik. 

2. Swara lan Gaya Pacelathon (Suara)

Ing pagelaran wayang kulit, swara Dewi Kunthi biasane digambarake kanthi karakteristik: 

• Alus lan Menthes (Halus dan Berisi): Swarane ora cempreng, nanging alus, tenang, lan nggambarake wong wadon sing diwasa (kalem).
• Ngandhut Wibawa (Wibawa): Sanajan alus, swarane nuduhake wibawa minangka ibu ratu lan wanita sing mulya.
• Tenang lan Tenang (Tenang): Pacelathone ora kesusu, nggambarake watak sing sabar lan mikir dhisik sadurunge ngomong. 

Puntadewa : 

1. Watak Puntadewa (Sifat/Karakter) 

Puntadewa nduweni julukan Ludiro Seto (getihe putih), sing tegese atine suci lan akhlake becik. Watak utamane yaiku: 

• Sabar lan sareh: Ora gampang duka (marah) lan tenang ing kahanan apa wae.
• Jujur lan Ora tau goroh: Ora tau ngapusi seumur uripe.
• Suka ngalah (rendah hati): Ora seneng menang dhewe lan tansah ngutamakake tentrem.
• Adil lan Wijaksana: Minangka raja, dheweke tansah mbelani bebener (dharma) lan tresna marang rakyate.
• Ambeg Brahmana: Duwe sifat suci lan ora duwe mungsuh. 
• Catatan: Sanajan sabar, Puntadewa sejatine duwe kesaktian aji Tiwikrama, sing bisa nggawe dheweke malih dadi raseksa (brahala) medeni yen wis kebangeten disengit. 

2. Swara lan Dhialog (Gaya Bicara)

• Ing pagelaran wayang kulit, swarane Puntadewa nggambarake watake sing alus lan wibawa:
• Alus lan kalem (tenang): Ora nate swara seru utawa bentak-bentak.
• Ngandhut wibawa: Sanajan alus, dhialoge nuduhake yen dheweke iku ratu utawa wong sing pinter tata krama.
• Dhialoge nggunakake basa Jawa krama: Tembung-tembunge ngajeni lawan bicara lan kebak piwulang luhur. 

3. Jeneng Liyane

• Yudistira
• Darmawangsa
• Gunatalikrama
• Prabu Darmakusuma 
• Puntadewa minangka simbol kesabaran lan keikhlasan ing crita Mahabharata. 

WERKUDARA

1. Watak/Karakter Werkudara (Watak Utama)

• Jujur lan Lurus: Werkudara iku jujur banget, ora seneng apus-apus (jujur, lugas, tegas).
• Gagah Berani: Wani merangi angkara murka lan mbelani bebener.
• Setia lan Bekti: Setia marang sedulur lan bekti marang ibu (Dewi Kunti) lan guru.
• Ora Basa (Lugas): Werkudara ora nate nganggo basa krama (bahasa halus) marang sapa wae, kalebu marang dewa, amarga nganggep kabeh padha drajate. Dheweke ngomong ngoko nanging tetep ngajeni.
• Setya Tuhu: Kuwat lan pantang menyerah.
• Lemu lan Seneng Mangan: Werkudara uga dikenal kanthi julukan "perut serigala" (artine panganane akeh/seneng mangan). 

2. Swara lan Gaya Bicarane (Swara)

• Swara Gede lan Banter: Swarane Werkudara iku seru, abot, lan ngebaki ruangan (gede lan banter).
• Teges lan Lugas: Bicarane ora kakehan padon (tidak bertele-tele), langsung ing inti masalah.
• Nganggo Basa Ngoko: Kaya sing kasebut ing ndhuwur, Werkudara tansah ngomong basa Jawa ngoko, nuduhake watake sing apa anane. 

3. Perawakan (Fisik)

• Gagah Gedhe Dhuwur: Perawakane dhuwur gedhe, gagah banget.
• Kuku Pancanaka: Nduweni kuku dawa lan landhep ing jempol tangane minangka pusaka. 
• Ringkesane, Werkudara iku paraga wayang sing gagah berani, jujur, lan suarane teges (banter). 

ARJUNA

Watak Wayang Arjuna (Karakter)

• Alus lan Sopan: Arjuna iku satriya kang santun, ora nate sombong, lan tata kramane apik banget.
• Welas Asih: Hati kang lemah lembut lan seneng tetulung marang sapa wae, utamane sing lemah.
• Cerdik lan Pinter: Satriya kang tansah ngupadi ngelmu, teliti, lan wicaksana.
• Kendel lan Gagah: Senajan alus, Arjuna iku satriya kang kendel, jago memanah, lan pembela bebener.
• Pendiam lan Tenang: Luwih seneng meneng, seneng tapa brata (cintaka), lan nggunakake rasio.
• Tampan: Kondhang bagus rupane, nganti dadi pikatan para bidadari lan putri. 

Swara Wayang Arjuna (Vokal/Gaya Wicara)

• Alus: Swarane lembut, alon, lan ora tau mbengok-mbengok (tidak kasar).
• Dhemes/Luwes: Gaya wicarane sarwa luwes, kepenak dirungokake, nuduhake yen dheweke iku ningrat.
• Wibawa nanging Kalem: Swarane nuduhake wibawa satriya nanging tetep kalem lan tenang.
• Cetha lan Teges: Senajan alus, yen ngendika cetha, mentes, lan ora mencla-mencle. 

Jeneng Liyane Arjuna

Ing Jawa, Arjuna uga dikenal kanthi jeneng: Janaka, Permadi, Parta, Dananjaya, Mintaraga (nalika tapa), lan Indratanaya. 

NAKULA

1. Watak Wayang Nakula

Nakula dipuntepangi minangka ksatria ingkang nggadhahi watak utami, inggih punika: 

• 
  Jujur lan Setia: Sifatipun jujur, setia dhateng sadulur, lan taat.
• Belas Kasih (Welasan): Nggadhahi rasa welas asih marang sesama.
• Pinter Nyerat Wewadi: Saged nyimpen wewadi (rahasia) kanthi sae.
• Tahu Membalas Guna: Ngerti carane males kabecikan.
• Pinter Ngrumat Jaran lan Astronomi: Nggadhahi kepinteran khusus ngrumat jaran lan ngelmu lintang (astrologi).
• Sifat Buruk (Manungsawi): Nggadhahi sifat bangga utawi pamer karo kasekten lan kagusanipun (ketampanan). 

2. Swara Wayang Nakula

• Ing pagelaran wayang kulit, swarane Nakula nggadhahi karakteristik piyambak:
• Alus lan Menthes: Swaranipun alus, boten kasar, nanging tegas lan menthes (berisi).
• Basa Krama: Nakula asring nggunakake basa krama ingkang santun marang tiyang ingkang luwih sepuh utawa diajeni.
• Kembar karo Sadewa: Swarane mirip karo Sadewa amarga kembar, nanging karakter Nakula luwih ketok ing sipat "kewanitan" (luwes/tampan) dibandingake Sadewa sing luwih "waskitha" (bijak/ngerti sadurunge winarah). 
• Nakula ugi dipuntepangi kanthi jeneng liyane kaya Pinten utawi Tripala. 

SADEWA

1. Watak Sadewa

Sadewa nduweni watak kang becik banget, antarane:

• 
  Setiya lan Bekti: Setiya marang sedulur tuwa (Pandawa) lan bekti marang wong tuwa.
• Jujur lan Bisa Simpen Wewadi: Ora tau ngapusi lan bisa dipercaya kanggo nyimpen wewadi (rahasia) utawa perkara sing wigati.
• Lantip ing Sasmita (Pinter/Cerdas): Mampu ngerteni kahanan kanthi cepet lan pinter ing babagan ngelmu astronomi/perbintangan.
• Waspada: Nduweni tingkat kewaspadaan kang dhuwur.
• Andhap Asor: Senadyan pinter, Sadewa tetep rendah hati utawa andhap asor. 

2. Swara lan Gaya Basa (Pocapan)

Ing pagelaran wayang kulit, swara Sadewa digambarake kanthi gaya:

• 
  Alus lan Tenang: Minangka satriya, Sadewa nggunakake swara sing alus, kalem, lan ora meksa.
• Sopan (Basa Krama): Pocapane alus lan nggunakake basa krama marang sedulur sing luwih tuwa.
• Cetha lan Wibawa: Senadyan alus, swarane tetep cetha lan nuduhake kawibawan minangka ksatria Pandawa. 
• Ringkesan: Sadewa yaiku paraga sing pinter, setiya, lan wicaksana kanthi swara alus lan sopan.

Bedane Nakula lan Sadewa : 

Nakula lan Sadewa iku kembar, nanging bedane ana ing watak lan keahliane: Nakula luwih dikenal gagah lan tampan, ahli perang, nanging rada pendiam lan misterius, seneng mikir jero, sementara Sadewa luwih pinter ngomong (diplomat), bijaksana, ngerti ilmu kedokteran lan astronomi, luwih akrab karo wong. Saliyane kuwi, ing pewayangan, kadang dibedakake saka werna wayange (sing luwih peteng Nakula) utawa aksesoris rambut (Sadewa nganggo poni/sinoman).