Sadurunge awake dhewe mlebu materi, Bapak kersa nggenahake dhisik: awake dhewe iki sekolah ing SMK. Orientasine yaiku kerja utawa wirausaha. Lha, apa hubungane Basa Jawa karo donya kerja? Ojo salah, unggah-ungguh basa kuwi dudu mung perkara "ngomong Jawa", nanging perkara etika, profesionalisme, lan karakter.
1. Apa Wigatine Sinau Unggah-Ungguh Basa kanggo Siswa SMK?
Akeh sing mikir, "Pak, kula mangke lak kerjane wonten pabrik/kantor, napa nggih ngangge Basa Jawa?"
Coba digatekake alesan logis iki:
Karakter lan Sopan Santun: Wong sing ngerti unggah-ungguh kuwi nuduhake yen dheweke duwe attitude sing apik. Ing donya industri, skill bisa diajari, nanging attitude kuwi gawan bayi sing kudu dikorespondensi liwat pakulinan.
Ngajeni Wong Liya: Kanthi nggunakake basa sing trep, awake dhewe paring pakurmatan marang wong sing luwih sepuh utawa dhuwuran (atasan).
Self-Branding: Siswa sing saged ngetrapake unggah-ungguh bakal luwih "disawang" lan dipercaya dening pimpinan utawa klien tinimbang sing basane grusa-grusu.
2. Penerane Unggah-Ungguh ing Donya Industri
Iki bagean sing paling penting kanggo kowe kabeh. Kepiye carane ngetrapake unggah-ungguh nalika wis mlebu donya kerja?
A. Nalika Wawancara Kerja (Interview)
Sanadyan perusahaane nasional, kadhangkala user utawa HRD nggunakake Basa Jawa kanggo ngetes mental lan sopan santunmu.
Sikap: Lungguh sing jejeg, ora kakehan polah.
Basa: Gunakake Krama Alus. Ora usah wedi kleru, sing penting nyoba asor (rendah hati).
Conto: "Nyuwun sewu Bapak/Ibu, nami kula [Jenengmu], kula lulusan saking SMK Negeri 1..."
B. Komunikasi karo Atasan (Leader/Supervisor)
Ing pabrik utawa bengkel, komunikasi sing cetha lan sopan kuwi kunci.
Aja nggunakake Ngoko marang atasan sanadyan wonge katon akrab. Tetep jaga wibawa lan pakurmatan.
Conto nalika ijin: "Nyuwun pangapunten Pak, menawi kepareng, kula badhe nyuwun ijin madosi pirantos wonten gudang."
C. Ngadhepi Klien utawa Pelanggan (Service Excellent)
Yen kowe kerja ing bagean Front Office, Sales, utawa Technician sing nemoni konsumen:
Basa Krama kuwi alat marketing sing paling ampuh kanggo gawe klien ngerasa diajeni.
Prinsip: Ajining dhiri gumantung ing lathi (Harga diri seseorang tergantung pada ucapannya).
Ing basa Jawa, ana sing jenenge Undha-Usuk Basa utawa Unggah-Ungguh Basa. Ayo kita sinau bareng-bareng papat ragam utama sing asring digunakake:
1. Ngoko Lugu
Ragam basa iki paling santai lan ora nggunakake tembung krama babar pisan.
Panggunaan:
Marang kanca sing wis akrab banget.
Wong tuwa marang anak/putu.
Guru marang murid.
Atasan marang andhahan (bawahan) sing wis kenal suwe.
Conto Ukara:
"Kowe mau wis mangan apa durung?"
"Aku arep lunga menyang pasar tuku klambi."
2. Ngoko Alus
Iki campuran antarane basa ngoko nanging diparingi bumbu tembung krama alus/inggil kanggo ngajeni wong sing diajak guneman. Tembung sesulih (kata ganti) "kowe" diganti dadi "panjenengan".
Panggunaan:
Kanca padha kanca sing wis akrab nanging isih pengin silih ngajeni.
Bojo marang bojo (sing luwih sepuh).
Wong tuwa marang wong enom sing drajate luwih dhuwur (umpamane guru marang mantune sing dadi pejabat).
Conto Ukara:
"Panjenengan mau wis dhahar apa durung?" (Tembung 'mangan' dadi 'dhahar').
"Panjenengan apa sida tindak menyang kantor?" (Tembung 'lunga' dadi 'tindak').
3. Krama Lugu (Krama Madya)
Ragam iki nggunakake tembung krama nanging ora nganggo krama inggil. Watake luwih formal tinimbang ngoko, nanging ora pati asor banget.
Panggunaan:
Marang wong sing lagi kenal (nanging drajate padha).
Bakul marang pembeli.
Wong sing pengin sopan nanging ora pati akrab.
Conto Ukara:
"Sampeyan wau mpun nedha napa dèrèng?" (Tembung 'mangan' dadi 'nedha', dudu 'dhahar').
"Kula badhé kesah dhateng peken tumbas rasukan."
4. Krama Alus (Krama Inggil)
Iki tingkatan basa sing paling dhuwur, paling sopan, lan paling alus. Kabeh tembung sing ana sesambungane karo wong sing diajak guneman kudu nganggo krama inggil/alus.
Panggunaan:
Anak marang wong tuwa.
Siswa marang Bapak/Ibu Guru.
Karyawan/Bawahan marang Pimpinan/Atasan.
Nalika sesorah (pidato) resmi.
Conto Ukara:
"Bapak, menapa panjenengan sampun dhahar?"
"Nyuwun pangapunten, kula badhé matur dhateng Bapak Direktur."
"Ibu nembe kemawon siram wonten kamar mandi."
Tabel Lengkap Unggah-Ungguh Basa Jawa
| No | Bahasa Indonesia | Ngoko Lugu | Ngoko Alus | Krama Lugu | Krama Alus (Inggil) |
| A | Tembung Kriya (Kata Kerja) | ||||
| 1 | Makan | Mangan | Dhahar | Nedha | Dhahar |
| 2 | Minum | Ngombe | Ngunjuk | Ngombe/Minum | Ngunjuk |
| 3 | Tidur | Turu | Sarem | Tilem | Sarem |
| 4 | Pergi | Lunga | Tindak | Kesah | Tindak |
| 5 | Datang | Teka | Rawuh | Dhateng | Rawuh |
| 6 | Mandi | Adus | Siram | Adus | Siram |
| 7 | Melihat | Deleng/Ndelok | Mirsani | Ningali | Mirsani |
| 8 | Berbicara | Ngomong | Ngendika | Matur | Ngendika |
| 9 | Mendengar | Krungu | Midhanget | Mireng | Midhanget |
| 10 | Membeli | Tuku | Mundhut | Tumbas | Mundhut |
| 11 | Memberi | Wenehi | Paringi | Nyukani | Paringi |
| 12 | Membawa | Gawa | Ngasta | Bekta | Ngasta |
| B | Tembung Sesulih (Kata Ganti) | ||||
| 13 | Saya | Aku | Aku | Kula | Kula |
| 14 | Kamu | Kowe | Panjenengan | Sampeyan | Panjenengan |
| 15 | Dia/Beliau | Dheweke | Panjenengane | Piyambakipun | Panjenengane |
| C | Tembung Aran (Kata Benda) | ||||
| 16 | Rumah | Omah | Dalem | Griya | Dalem |
| 17 | Nama | Jeneng | Asma | Nama | Asma |
| 18 | Kepala | Endhas | Sirah | Sirah | Mustaka |
| 19 | Tangan | Tangan | Asta | Tangan | Asta |
| 20 | Kaki | Sikil | Ampeyan | Suku | Ampeyan |
Kepiye Carane Maca Tabel Iki?
Supaya kowe ora bingung, gatekake aturan baku ing SMK lan donya industri iki:
Krama Lugu vs Krama Alus kanggo Awake Dhewe: Nalika kowe ngomongake awake dhewe ing ngarepe Atasan utawa Guru, gunakake kolom Krama Lugu.
Conto: "Kula badhe kesah rumiyin, Pak." (Bener)
Conto: "Kula badhe tindak rumiyin, Pak." (Kleru/Saru, amarga tindak mung kanggo wong liya).
Ngoko Alus kanggo Kanca Level Supervisor: Yen kowe duwe kanca sing wis akrab nanging dheweke dadi Leader-mu, gunakake Ngoko Alus.
Conto: "Mas, panjenengan sesuk rawuh jam pira?"
Krama Alus kanggo "Pihak Ketiga": Yen kowe lagi laporan menyang Manager babagan Direktur (wong sing luwih dhuwur drajate).
Conto: "Bapak Direktur saweg mirsani laporan wonten ruang rapat, Pak."
Ringkesan Kanggo Donya Kerja (SMK):
Ing industri utawa kantor, Bapak menehi saran:
Marang Atasan/Klien: Wajib nggunakake Krama Alus. Iki nuduhake yen kowe kuwi profesional lan duwe tata krama.
Marang Rekan Kerja: Yen wis akrab banget, bisa nganggo Ngoko Alus. Nanging yen durung akrab utawa ing forum resmi (rapat), tetep nganggo Krama Lugu/Alus.
Aja lali: Nalika nganggo Krama Alus, kowe ora entuk ngurmati awake dhewe (conto: "Kula sampun dhahar" kuwi kleru, sing bener "Kula sampun nedha").
Tidak ada komentar:
Posting Komentar